ما معمولاً عادت داريم در توصيف اشخاص زيرک و باهوش و اکثراً رند و مکاراز اصطلاح “آدم هفت خط” استفاده کنيم! اما چرا؟
روايتي درمورد ريشه تاريخي اصطلاح “هفت خط” وجود دارد. اين روايت بر مي گردد به آئين شرابخواري در حضور پادشاه در دوران ساسانيان. در آن زمان پيمانه هاي ظريف و زيبائي از شاخ گاو يا بزکوهي درست مي کردند که چون پايه نداشته است کسي نمي توانسته آن را روي زمين يا ميز بگذارد و از نوشيدن شرابِ ريخته شده در پيمانه اش طفره برود. از اين رو دارنده جام مجبور بوده است محتويات آن را لاجرعه سربکشد. اما براي اين که کسي بيش از اندازه ظرفيت خود باده گساري نکند و از سرِ مستي با حرکت و يا گفتار خود، احترام و شأن مجلس شاهانه را از بين نبرد، هر کدام از مدعوين، پيمانه (شاخ) مخصوص خود را داشته که به جهت تعيين ميزان توانايي او در باده گساري خطي در داخل آن شاخ کشيده شده بوده که ساقي براي دارنده پيمانه فقط تا حدِ همان خط، شراب در پيمانه اش مي ريخته است .
به مرور زمان تمامي پيمانه هاي شراب را با هفت خط، مشخص و درجه بندي کردند. در مجالسي که پادشاه حضور داشته است، ميهمانان معمولاً از سه تا شش خط شراب مي نوشيده اند. اما بوده اند افرادي که ” لوطي” نيز خوانده مي شده اند که تا هفت خط را شراب مي نوشيدند بدون آنکه حالتي مستانه در آنها ظاهر شود که در پي آن دست به حرکاتي بزنند که موجب هتکِ حرمتِ حضور پادشاه در مجلس بشود.
اين قبيل افراد را “هفت خط” مي ناميده اند، يعني که آنها افرادي صاحب ظرفيت و زرنگ بوده و به کليه رموز و فنون شرابخواري تسلط کامل داشته اند.
اين اصطلاح به مرور زمان جنبه عام و مَجازي پيدا کرده و در فرهنگ عامه به افراد باهوش و زيرک و مرد رند “هفت خط” اطلاق گرديده است.
جهت مزيد اطلاع اضافه مي شود که هر يک از خطوط هفتگانه جام شراب، اسم ويژه خود را داشته است:
۱-خط مزور – کمترين ميزان شراب در جام
۲- خط فرودينه
۳- خط اشک
۴- خط ازرق (خط شب، خط سياه يا خط سبز) اين خط کاملاً در وسط پيمانه بوده و خط اعتدال درشرابخواري محسوب مي گرديده است.
۵- خط بصره
۶- خط بغداد
۷- خط جور که لب پيمانه بوده و جام بيش از آن جا نداشته؛ به عبارت ديگر جام لبريز از شراب مي بوده است